Belangrijke pijlers om het Uitvoeringsprogramma Groene Hart op te stellen waren ecologisch (bodem, water en natuur)  en economisch (Randstad en Groene Hart) van aard.

Ecologisch: bodem, water en natuur

Holland was in de oertijd een moerassig, ontoegankelijk gebied. De bodem bestaat uit veen. Dit veen leverde de energie voor de steden. Vanaf de 12e eeuw werd het veen ontwaterd en ontstond een vruchtbaar landbouwgebied dat voedsel leverde aan de groeiende bevolking. Enkele eeuwen later zijn delen ervan ontveend, omdat de gedroogde turf brandstof leverde voor de opkomende industrie. Door deze ontvening ontstonden grote waterplassen, die vanaf de 19e eeuw zijn drooggemalen (droogmakerijen) om een nieuwe toekomst aan de landbouw te geven.

De groei van de landbouw heeft in de veenweiden tot een verregaande bodemdaling geleid. De veenweiden hebben herhaaldelijk nieuwe functies gekregen: natuur, verstedelijking en allemaal hebben ze eigen specifieke peilbehoeften in dit dynamische landschap. Daardoor raakt het watersysteem steeds meer versnipperd en onbeheersbaar en lopen de hoger gelegen natuurgebieden en plassen leeg (verdroging). De structuur en de problematiek van het Groene Hart is helemaal gerelateerd aan de gesteldheid van de bodem en het beheer van het water.

Economisch: Randstad en Groene Hart

Naast de ecologische en landschappelijke betekenis, heeft dit programma een belangrijk economisch aspect. De grote steden van de Randstad moeten concurreren op een mondiale markt van metropolitane regio’s. Zij proberen aantrekkelijke vestigingscondities aan te bieden aan internationale ondernemingen en instellingen. Eén van belangrijke condities is de aanwezigheid van een landelijk, recreatief gebied in de directe omgeving van de grote steden, zoals Londen zijn countryside heeft en New York zijn bossen en stadjes upstate. Zo beschikt de Randstad over het Groene Hart, dat zorgt voor een evenwichtig totaalbeeld van West-Nederland.

Een andere economische component is de duurzaamheid van het Groene Hart zelf. Het grootste probleem is het waterbeheer. Als daar niet een duurzame oplossing voor komt, zullen de kosten steeds verder stijgen en is er geen toekomst voor de veehouderij en de akkerbouw. Ook wonen wordt in het Groene Hart steeds moeilijker. De bodemdaling leidt nu al in bijvoorbeeld Gouda tot sterk stijgende kosten. Er moet worden geïnvesteerd in oplossingen die het waterprobleem definitief beheersbaar maken.

De derde economische component is de betekenis van het Groene Hart voor de inwoners van de Randstad. Naarmate de bevolking veroudert is er meer behoefte aan recreatiegebieden in de omgeving van de steden. Het Groene Hart is daarvoor uitermate geschikt en dat leidt weer tot nieuwe economische dragers in het gebied.